header-afbeelding
Nieuws

Blog: De menselijke maat voorop in coronatijd

24 augustus 2020

Onlangs organiseerden wij de derde online inspiratiesessie van ZorgImpuls voor professionals in zorg en welzijn. Persoonlijke verhalen over de coronatijd vormden dit keer de rode draad en samen met de deelnemers kropen we in de huid van patiënten in verschillende sectoren zoals de ouderenzorg, GGZ en geboortezorg.

Met deze verhalen wilden we professionals meenemen in hoe de coronacrisis leven van patiënten heeft veranderd. We vonden het indrukwekkend en vooral ook leerzaam om te horen wat zij hebben ervaren. We blikken in deze blog graag nog even terug.

“Tuurlijk is het enger door corona om naar buiten te gaan, want het beleid van de regering is dat ze gaan selecteren als er te veel coronapatiënten komen. Mensen die oud zijn en geen kans hebben om beter te worden, worden niet opgenomen op de IC”.

"De eenzaamheid, die was verschrikkelijk. Je hebt dan zo'n tablet, maar daar snapte ik niks van. En verder is die kamer zo leeg. Er hangt niet eens een schilderijtje."

“De huidige situatie is eigenlijk veel lastiger. Er is een versoepeling van regels, maar eigenlijk word je daar als alleenstaande in gediscrimineerd. Je hebt geen gezinssituatie en dus staat iedereen op anderhalve meter afstand van je. Wetende dat dit nog lang kan duren, is er vermindering van waarde in het leven.”

Dit zijn drie citaten uit de inspiratiesessie die aantonen hoe groot de impact van de coronacrisis is op het dagelijks leven van mensen. En zo zijn er veel meer. Mensen die al patiënt waren en minder of digitale zorg ontvingen, omdat hun zorg werd afgeschaald. Ouderen die geen bezoek ontvingen in het verpleeghuis of thuis. Gezonde mensen die onverwacht patiënt werden omdat zij corona kregen en in het ziekenhuis belandden. Maar ook de anderhalve meter samenleving brengt vele uitdagingen met zich mee.

Eén van de verhalen die wij hoorden was dat van radioloog Jan-Willem Kuiper. Hij werd als coronapatiënt opgenomen in zijn eigen ziekenhuis en nam ons mee in hoe deze ervaring zijn leven en werk heeft veranderd. Zo vertelde Jan-Willem over hoe moeilijk het was om bij binnenkomst in het ziekenhuis plots afscheid te moeten nemen van zijn vrouw, met grote onzekerheid  wanneer ze elkaar weer konden zien. Gevoelens van angst overvielen hem tijdens zijn opname over wat hem te wachten stond.

Behoefte aan menselijke maat

In alle verhalen die wij hebben gehoord, staat het gemis van de menselijke maat centraal. De crisis heeft letterlijk een afstand tussen mensen gecreëerd. Mensen hebben behoefte aan (fysiek) contact, een omhelzing of ‘een aai over de bol’. Maar we hoorden vooral de behoefte om mensen te zien, aandacht te krijgen en je gehoord te voelen. Een pas bevallen vrouw vertelde: “Opeens waren we op onszelf aangewezen. Geen hulp meer van familie en vrienden. Dat vond ik moeilijk. Ik was bovendien nog herstellende van de keizersnede.” Jan-Willem Kuiper gaf aan hoe het feit dat het ziekenhuispersoneel maskers droeg ervoor zorgde dat zij letterlijk niet meer zichtbaar waren, wat het gevoel van eenzaamheid en afstand vergrootte.  

Het nieuwe normaal niet voor iedereen

Ook het huidige ‘nieuwe normaal’ is voor veel patiënten nog moeilijk. Terwijl veel mensen weer meer naar buiten gaan, langzaam weer familie en vrienden opzoeken, is er ook een grote groep patiënten die zich eenzaam voelt, geen sociaal netwerk heeft of moeite heeft met de anderhalvemetersamenleving. Voor sommige patiënten heeft het nieuwe normaal er juist voor gezorgd dat zij zich slechter voelen dan in de periode van de intelligente lockdown. In het begin van de crisis zat iedereen in hetzelfde schuitje. Zo beschrijft een persoon met GGZ-problematiek: “Er is veel afgenomen, is dit nu het nieuwe normaal? Je kan niet meer zomaar de bieb binnenlopen, je moet reserveren voor musea en de beperkingen zijn veel meer zichtbaar en voelbaar. Al die regeltjes en richtlijnen voelen als een beperking en maakt dat er nog steeds een beperkend contact is met familie en kennissen. Moeten we niet veel meer gaan leven naar de geest van de regels en minder naar de regels. En de vraag die er ook is moeten we het risico op besmetting niet gewoon nemen zodat we ons beter voelen”. 

Patiëntperspectief onmisbaar voor duurzame verandering

Uit de verhalen maken wij op dat mensen anders zijn gaan denken en doen door wat ze hebben meegemaakt. Het is daarom goed om je te realiseren dat patiënten zijn veranderd, maar als professional ben je dat misschien ook. De crisis dwingt je om anders naar je werk te kijken, waarbij het perspectief van de patiënt onmisbaar is. Patiëntverhalen zijn van belang om de coronacrisis ook te kunnen benutten voor duurzame positieve verandering in de zorg. Zo blijkt aandacht voor welzijn van belang voor de menselijk maat, maar ook voor het uitstellen van zorg en kan het bijdragen aan zinnige zorg.

What matters to you?

En hoe ga je als zorgprofessional verder? De menselijke maat en daarmee de behoeften en wensen van je patiënten verschillen. Professionals maar ook patiënten proberen een weg te vinden in de nieuwe samenleving. Wat deze weg is, moeten we samen uitvinden. Nog meer dan ooit is het belangrijk om niet over de patiënt te praten, maar mét de patiënt. De verhalen van patiënten zijn nodig om je te kunnen inleven in de situatie van een ander. Wat is hun verhaal, wat hebben zij nodig en hoe kunnen zij geholpen worden? Deze menselijke maat betekent ook dat professionals best buiten de lijntjes mogen kleuren, zoals één van de deelnemers aan de inspiratiesessie aangaf. Het gesprek digitaal aangaan via beeldbellen leek vooraf misschien niet wenselijk, maar biedt ook kansen omdat je als professional letterlijk inzicht krijgt in de thuissituatie van de patiënt. Kortom, ga meer het gesprek aan. Niet vanuit de gedachte van ‘what’s the matter with you’, maar vanuit ‘what matters to you?’

Meer weten? Neem contact op met Matine van Schie , Willemijn Looman of Kirti Doekhie